LTS: Sáng 9-3, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam cùng Liên hiệp Các hội KH&KT Hà Nội đã phát động cuộc thi "Cộng đồng liên kết bảo vệ môi trường sông Tô Lịch", nhằm nâng cao nhận thức, vận động và khuyến khích sáng kiến từ cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường sông Tô Lịch và góp phần cải thiện chất lượng môi trường các sông, hồ bị ô nhiễm ở Hà Nội nói chung. Đây là hoạt động thiết thực của 3 Hội hướng tới kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Cuộc thi gồm 2 nội dung: thi đề án cải thiện môi trường sông Tô Lịch; thi chụp ảnh về môi trường sông Tô Lịch.
Trong số này, Bản tin KHCN xin trích giới thiệu bài phát biểu khai mạc của GS.TS. Vũ Hoan, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội.
... Đời sống của sông Tô lịch gắn liền với Thành Đại la - kinh đô Thăng long - thủ đô Hà Nội nghìn năm văn hiến. Sự mầu nhiệm thiêng liêng của dòng sông Tô lịch gắn liền với đời sống văn hoá tâm linh của cư dân Kinh thành Thăng Long qua các triều đại.
Sông Tô lịch ngày nay hãy còn vết tích của dòng chảy ở quận Ba Đình và hòa với các dòng chảy khác chảy qua các quận Cầu Giấy, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Hoàng Mai và huyện Thanh Trì.
Sông Tô lịch là dòng sông cổ của Kinh thành Thăng Long, vốn là một phần lưu của sông Hồng, cửa sông Tô Lịch nối vào sông Hồng ở phố Chợ Gạo ngày nay. Tên sông Tô lịch tương truyền lấy từ tên một vị thần sống vào thời nhà Tấn đô hộ xứ Giao Chỉ, đến thời nhà Đường, nơi đây là vị trí xây thành Đại La. Sông Tô lịch đã có rất nhiều biến động theo thời gian, ban đầu gọi là sông Tô, có chiều dài khoảng 30 km, từ cửa khẩu sông Hồng chảy qua 36 phố phường Hà Nội, mà ngày nay vẫn còn những tên phố gắn liền với sức sống mãnh liệt và huy hoàng của dòng sông ngày xưa như: Phố Hàng Buồm, phố Hàng Bè, phố Cầu Đông, phố Cống Vị, phố Hàng Mắm, phố Hàng Muối…
Ngày xưa, dòng sông Tô Lịch đẹp đẽ, thanh lịch, nước chảy êm ả, thơ mộng, dập dềnh chim muông và tôm cá, xanh mướt cỏ cây hoa lá. Sông là đường thuỷ cho thuyền bè ngược xuôi cùng với hai bên bờ buôn bán tấp nập, sầm uất trao đổi sản vật của Kinh thành Thăng Long. Thời đó, sông Tô Lịch còn là một thắng cảnh để vua chúa và du khách chơi du thuyền. Trong dân gian vẫn còn truyền tụng những câu thơ ca: Sông Tô Lịch vừa trong vừa mát/Em ghé thuyền em sát thuyền anh… Sông Tô nước chẩy trong ngần/Con thuyền buồm trắngchạy gần chạy xa…Trên dòng sông Tô/Ta đi vòng Kinh đô/Ta đi ra Tây hồ/Ta đi ra Nhị Hà… Ngày ấy, cách đây 30-40 năm, cán bộ công nhân viên, học sinh, sinh viên Hà Nội đã say sưa, hăng hái lao động quên mình đào vét mở rộng lòng sông với lòng mong muốn làm cho sông Tô Lịch hồi sinh và ban đầu đã có nước sông trong chảy xuôi dòng, bè rau muống xanh rờn ven sông đua nhau mơn mởn trổ ngọn, hai bên bờ mọc lên những bến cất vó bè cá tôm của cư dân ven sông.
Ngày nay, trải qua gần ba chục năm, dòng sông đã có nhiều biến đổi, đời sống của dòng sông đang bị huỷ hoại, bị lấn chiếm làm thu hẹp dòng chảy, từng đoạn sông bị lấp đã cống hoá để làm đường đi. Tuy rằng, hai bên bờ sông đã có hơn 14 cây số được xây kè lát hè và làm đường, trồng cây xanh, nhiều nhà cao tầng của khu đô thị mới được xây dựng khang trang, nhưng dòng sông thơ mộng một thời vẫn đang oằn mình nín thở chịu đựng tiếp nhận trên 100.000 m3 nước thải mỗi ngày của hơn 10 cửa xả lớn, hơn 200 cống tròn đường kính 300 - 1.800 mm xả nước thải của các nhà máy xí nghiệp công nghiệp và hàng trăm cống nhỏ xả nước thải dân sinh, rồi các loại rác thải cũng được tuỳ tiện đẩy xuống lòng sông. Về không gian sông Tô Lịch thật là hoành tráng, đẹp đẽ, nhưng dòng chảy thì ô nhiễm nặng, nước đen ngòm và bốc lên mùi hôi nồng nặc, gây bức xúc cho hàng vạn người dân sống hai bên bờ sông.
Sông Tô Lịch cũng như các dòng sông và ao hồ khác đều có đời sống sinh học, nó đều cần ánh sáng, không khí, cần mang trong mình động vật, thực vật và sinh vật là một chuỗi thức ăn liên hoàn để tự mình tiêu diệt các loài sinh vật gây hại và tự làm trong, sạch mình; điều kiện và khả năng này không còn nữa với sông Tô Lịch, nó đang là một dòng sông bị ô nhiễm nghiêm trọng gây ảnh hưởng lớn đến cảnh quan thành phố và đời sống dân sinh.
Xuất phát từ tình hình trên và để thiết thực kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, Chính quyền thành phố Hà Nội đã lập phương án với nhiều biện pháp và có lộ trình cụ thể cải tạo, nâng cấp sông Tô lịch để giải quyết vấn đề bức xúc về tiêu thoát nước, ô nhiễm môi trường và cảnh quan thành phố nhằm mục tiêu “ làm sống lại ” dòng sông Tô Lịch.
Với lòng mong muốn góp phần cùng với Thành phố, huy động sự đóng góp và các sáng kiến của cộng đồng dân cư để giải các vấn đề của sông Tô Lịch, Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cùng với Liên hiệp các Hội KHKT Hà Nội và Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Thủ đô phát động cuộc thi “Cộng đồng liên kết bảo vệ môi trường sông Tô Lịch”. Tôi đề nghị mọi tổ chức, cá nhân hãy tìm hiểu và đề xuất “Đề án cộng đồng tham gia cải thiện môi trường sông Tô lịch” và sưu tầm các ảnh “Môi trường sông Tô lịch” gửi về Ban Tổ chức dự thi. Tôi đề nghị các nhà báo vừa tuyên truyền sâu rộng trong cộng đồng, đặc biệt là cộng đồng hai bên bờ sông Tô Lịch về ý nghĩa và nội dung cuộc thi, vừa vận động cộng đồng tham gia cuộc thi này. Tôi hy vọng rằng mọi tổ chức, mọi người yêu mến Thủ đô sẽ tích cực hưởng ứng và tham gia cuộc thi này.
PV